የሆርሙዝ ወሽመጥ እጣ ፈንታና የኢራን አዲሱ የሰላም እቅድ

ኢራን ያቀረበችው የ14 ነጥብ የሰላም እቅድ በመካከለኛው ምስራቅ ለዓመታት የቆየውን ፖለቲካዊ ውጥረት ወደ አዲስ ምዕራፍ አሸጋግሮታል። ይህ እቅድ ግጭቱን በ30 ቀናት ውስጥ ለመቋጨት ያለመ ቢሆንም፣ የዓለምን የነዳጅ ንግድ መስመር በቁጥጥር ስር ለማዋል የሚደረገው ፍልሚያ ግን በዋይት ሃውስ እና በቴህራን መካከል አዲስ የቃላት ጦርነት ቀስቅሷል።

የኢኮኖሚው አረንቋ እና የሪያል መንገዳገድ

የሰላም እቅዱ መቅረብ ዋነኛ ምክንያት በኢራን ላይ የተጣለው ማዕቀብ ያስከተለው የኢኮኖሚ ቀውስ እንደሆነ ይነገራል። የአገሪቱ ገንዘብ ሪያል በአሁኑ ወቅት አንድ የአሜሪካ ዶላር በ1,840,000 ሪያል እስከሚመነዘር ድረስ ማሽቆልቆሉ፣ የኑሮ ውድነቱን ጣሪያ እንዲነካ ከማድረጉም በላይ መንግሥትን ለከፍተኛ የሕዝብ ተቃውሞ ሊዳርገው እንደሚችል ተገምቷል። ኢራን ይህንን የሰላም እቅድ ያቀረበችው የኢኮኖሚ እስትንፋስ ለማግኘት እንደሆነ ዲፕሎማቶች ይተነትናሉ።

የሆርሙዝ ወሽመጥ፦ የኃይል መለኪያ

ኢራን በሰላም እቅዷ ላይ የሆርሙዝ ወሽመጥን በተመለከተ ያስቀመጠችው ቅድመ ሁኔታ በአውሮፓና በአሜሪካ ዘንድ ተቀባይነትን አላገኘም። «ከአሜሪካና ከእስራኤል ውጪ ያሉ መርከቦች ክፍያ እየከፈሉ ይለፉ» የሚለው ጥያቄ፣ ዓለም አቀፍ የባህር ላይ ሕግን የሚጥስና የንግድ መርከቦችን ለቀረጥ የሚዳርግ በመሆኑ ውጥረቱን አባብሶታል። የጀርመን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጆሃን ዋዴፉል ወሽመጡ በአስቸኳይ እንዲከፈት ቢጠይቁም፣ ኢራን ግን የወደብ እገዳው እስካልተነሳ ድረስ አቋሟን እንደማታለሳልስ አስታውቃለች።

የትራምፕ ጥርጣሬና የአብዮታዊ ጥበቃው ማስጠንቀቂያ

ፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ እቅዱን «ስምምነት ላይ ያደርሳል ብዬ አላምንም» በሚል ወዲያውኑ ውድቅ ማድረጋቸው፣ የኢራን አብዮታዊ ጥበቃን አስቆጥቷል። ጥበቃው አሜሪካን «በማይቻል ወታደራዊ ዘመቻ ወይም በመጥፎ ስምምነት መካከል» ትገኛለች ሲል ያስጠነቀቀ ሲሆን፣ ይህ ንግግር በቀጣዮቹ ቀናት ቀጠናው ወደ ከፋ ወታደራዊ ግጭት ሊያመራ እንደሚችል ስጋት ፈጥሯል።

በእስር ላይ የምትገኘው የናርገስ መሃመዲ የጤና ሁኔታ መባባስ ደግሞ በኢራን መንግሥት ላይ ያለውን ዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብት ጫና ይበልጥ አክብዶታል። የዓለም አቀፉ ማህበረሰብ አይን አሁን ያለው በሁለቱ ተፋላሚ ኃይሎች ላይ ሲሆን፣ የ30 ቀኑ የሰላም እቅድ ተግባራዊ ይሁን ወይም የአንድ ጀምበር የውጊያ አዋጅ የሚለውን ጊዜ የሚፈታው ይሆናል።