የፌዴራል ዋና ኦዲተር መስሪያ ቤት በቅርቡ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ያቀረበው የ2017 በጀት ዓመት የኦዲት ሪፖርት፣ አገር ወዳድ ዜጎችን ሁሉ እጅግ የሚያስደነግጥ እና የሚያሳዝን እውነታን ይፋ አድርጓል።

በ2016 በጀት ዓመት እና ከዚያ በፊት በተለያዩ የመንግስት ተቋማት ውስጥ «ከሕግ ውጪ» የተፈፀሙ ክፍያዎች መሆናቸው በምርመራ ተረጋግጦ፣ ለመንግስት ካዝና ተመላሽ እንዲሆን ከተወሰነው 21.5 ቢሊዮን ብር እና ከ23 ሺህ ዶላር በላይ ውስጥ፤ እስካሁን የተመለሰው 31 በመቶ ወይም 6.6 ቢሊዮን ብር ብቻ መሆኑ ተገልጿል። ወደ 15 ቢሊዮን ብር የሚጠጋው የሕዝብ ሀብት አሁንም «ያለአግባብ» በወሰዱት አካላት እጅ ላይ ይገኛል። ይህ የኪሳራ ቁጥር ዝም ተብሎ የሚታለፍ ተራ የሂሳብ መዛባት አይደለም። 

አገሪቱ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ሪፎርም ላይ ባለችበት፣ የውጭ ምንዛሬ እጥረት እና የኑሮ ውድነት የሕዝቡን ትከሻ ባጎበጠበት በዚህ ፈታኝ ወቅት፣ የ15 ቢሊዮን ብር እና የዶላር ዕዳ በአየር ላይ ተንጠልጥሎ መቅረቱ የመንግስት የፋይናንስ ቁጥጥር ስርአት ምን ያህል የላላ እና ለብክነት የተጋለጠ መሆኑን ቁልጭ አድርጎ ያሳያል።

በሪፖርቱ ላይ እንደተጠቀሰው፣ አብዛኛው ከሕግ ውጪ የተፈፀመ ክፍያ የተመዘገበው በጉምሩክና ገቢዎች ቅርንጫፍ ጽሕፈት ቤቶች እንዲሁም በዩኒቨርስቲዎች ውስጥ መሆኑ ጉዳዩን ይበልጥ አሳሳቢ ያደርገዋል። እነዚህ ተቋማት የአገርን ገቢ የሚሰበስቡ እና የነገውን ትውልድ የሚቀርፁ የልማት ምሰሶዎች እንጂ፣ የሕዝብን ሀብት ያለአግባብ የሚያፈሱ የብክነት ማዕከላት መሆን አልነበረባቸውም።

ምንም እንኳን እንደ ቃሊቲ እና ኮምቦልቻ ጉምሩክ፣ እንዲሁም አርባ ምንጭ ዩኒቨርስቲ ያሉ ተቋማት የወሰዱትን በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ በተወሰነ ደረጃ ለመመለስ ጥረት ቢያደርጉም፣ አጠቃላይ ሂደቱ ግን አሁንም ፍንጭ የሚሰጠው ተቋማዊ የመጠያየቅ ስርአቱ የዛገ መሆኑን ነው።

ከይር ታይምስ በዚህ ረገድ ጠንከር ያለ አቋም ይይዛል። የመንግስት መሥሪያ ቤቶች የሕዝብ ንብረት የሆኑትን ቢሊዮኖች አስገዳጅ እርምጃ ሳይወሰድባቸው አሁንም በእጃቸው አቆይተው መገኘታቸው፣ «ኦዲት ማድረግ» እንዲሁ በየዓመቱ የሚደገም የይስሙላ ድራማ እየሆነ መምጣቱን ያመላክታል። 

ዋና ኦዲተር መስሪያ ቤቱ በየዓመቱ ብክነቱን ይፋ ሲያደርግ፣ ምክር ቤቱ ሲወያይበት፣ ነገር ግን ጥፋተኞች ተለይተው በሕግ ፊት ሳይጠየቁ ሲቀሩ ማየት የተለመደ ሆኗል። ይህ «መዘናጋት» እና «የመዝረክረክ አባዜ» በአስቸኳይ መቆም አለበት። በውጭ ምንዛሬ የተመዘገበው 23,200 ዶላር እንኳን መቶ በመቶ ሳይመለስ መቅረቱ፣ በተቋማቱ ውስጥ ያለውን የስነ-ምግባር መላላት እና ለመንግስት መመሪያዎች የሚሰጠውን ዝቅተኛ ግምት ያሳያል።

ሕግ ጥሰው ያለአግባብ ወጪ ያደረጉ እና አሁንም የሕዝብን ገንዘብ ለማስመለስ ፈቃደኛ ያልሆኑ ተቋማት እንዲሁም የሥራ ኃላፊዎች፣ ተራ «ማሳሰቢያ» በመስጠት ብቻ ሊታለፉ አይገባም። ይህ ዓይነቱ አሰራር ሙስናን እና ብክነትን የሚያበረታታ በመሆኑ፣ መንግስት የሕግ የበላይነትን ለማስከበር ወሳኝና አስተማማኝ የቅጣት እርምጃዎችን መውሰድ አለበት።

የፌዴራል ዋና ኦዲተር ያቀረበው ይኸው የኦዲት ግኝት፣ ለሕዝብ እንደራሴዎች ምክር ቤት (ፓርላማው) ትልቅ የቤት ሥራ ጥሎ አልፏል። ምክር ቤቱ ይፋዊ ቁጣን ከማሳየት ባለፈ፣ አስፈፃሚው አካል እና ፍትህ ሚኒስቴር እነዚህን ተቋማት ተከታትለው የሕዝቡን ገንዘብ እስከ መጨረሻ ሳንቲም እንዲያስመልሱና ጥፋተኞችን ለፍርድ እንዲያቀርቡ ማዘዝ ይኖርበታል።

የሀገር ሀብት በአንድም ይሁን በሌላ መንገድ መባከን የለበትም። 15 ቢሊዮን ብር ለአንዲት በማደግ ላይ ያለች ሀገር በርካታ ሆስፒታሎችን፣ ትምህርት ቤቶችን እና የመሰረተ ልማት አውታሮችን መገንቢያ ታላቅ አቅም ነው።

ስለዚህ፣ መንግስት የሕዝብን አመኔታ ለመመለስ እና የፋይናንስ ስነ-ስርአቱን ለማስተካከል ሲል፣ ሳይረፍድ አፋጣኝ እና የማያወላውል ሕጋዊ እርምጃ እንዲወስድ ከይር ታይምስ በጥብቅ ያሳስባል።