ከግማሽ ሚሊዮን በላይ የዜጎችን ህይወት የቀጠፈው የሰሜን ኢትዮጵያው አስከፊ ጦርነት ጥላ እንደገና በፈረቃ ቀጠናው ላይ ማጥላት ጀምሯል።

የ600 ሺህ ሰዎችን ህይወት ለቀጠፈውና ለሁለት ዓመታት ለዘለቀው አውዳሚ የእርስ በርስ ጦርነት እፎይታን ሰጥቶ የነበረው የ2015ቱ (እ.ኤ.አ 2022) የፕሪቶሪያ የሰላም ስምምነት ከተፈረመ ወዲህ ለመጀመሪያ ጊዜ፣ ራሳቸውን የ"ሕወሓት አክራሪዎች/ደደቢት ክንፍ" ብለው በሚጠሩ ታጣቂዎችና በኢፌዴሪ መከላከያ ሰራዊት (ENDF) መካከል ቀጥተኛ የጦርነት ግጭት ተቀስቅሷል።

ይህ በሰሜን ኢትዮጵያ በድጋሚ ያገረሸው ግጭት በሚሊዮን የሚቆጠሩ ንጹሃን ዜጎችን ወደ ቀድሞው የረሃብና የሞት አビス ውስጥ ሊከታቸው እንደሚችል ከፍተኛ ስጋት የፈጠረ ሲሆን፣ የአሜሪካ መንግስትንም አስቸኳይና ጠንካራ የዲፕሎማሲ እርምጃ እንድትወስድ አስገድዷታል። ትናንት ሰኔ 11 ቀን 2018 ዓ.ም (እ.ኤ.አ ሰኔ 18፣ 2026) የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ባወጣው መግለጫ፣ በትግራይ ክልል ያለውን ሰላም ለማደፍረስና ጦርነቱን በድጋሚ ለመቀስቀስ እየሰሩ ነው ባላቸው የሕወሓት አክራሪ አባላትና የቅርብ ቤተሰቦቻቸው ላይ ጥብቅ የቪዛ እገዳ መጣሉን አስታውቋል።

የ600 ሺህ ነፍሳት ጥላ እና ሰብአዊ ቀውሱ

በአሁኑ ወቅት በሰሜን ኢትዮጵያ እየተስፋፋ ያለውን ከፍተኛ ድንጋጤ ለመረዳት፣ ከጥቂት ዓመታት በፊት የተከሰተውን ማህበራዊና ሰብአዊ ጠባሳ ማስታወስ በቂ ነው። የ2013-2015ቱ ጦርነት በጦር ሜዳ ውጊያ ብቻ የተገደበ አልነበረም፤ መላውን ማህበረሰብ ያፈራረሰ እንጂ። በገለልተኛ ተመራማሪዎችና በአፍሪካ ህብረት አወያዮች ይፋ የተደረገው የ600 ሺህ ሰዎች ሞት በዋናነት የተከሰተው በሚከተሉት ምክንያቶች ነበር፦

በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዜጎች ቀያቸውን ጥለው በመሰደዳቸው ለዓመታት የለሙ አካባቢዎች ወደ ምድረ በዳነት ተቀይረው ነበር።

የምግብ እርዳታ በተገቢው መንገድ ባለመድረሱ የትግራይ ክልልን ወደ ከፋ የረሃብ አፋፍ አድርሶት ነበር።

የሆስፒታሎች ሆን ተብሎ መውደም እንደ ኢንሱሊንና አንቲባዮቲክ ያሉ መሰረታዊ መድሃኒቶች እንዳይገቡ በማድረጉ በቀላሉ ሊታከሙ የሚችሉ በሽታዎች የብዙዎችን ህይወት ቀጥፈዋል።

የፕሪቶሪያው ስምምነት ለአፍሪካ ቀንድ "ዳግም ይሄ አይከሰትም" የሚል ትልቅ ተስፋ የሰነቀ ነበር። ይሁን እንጂ ዘንድሮ በመቀሌው የሕወሓት ጊዜያዊ አስተዳደር ምክር ቤት በግዳጅ ወታደራዊ ቅስቀሳና የጸጥታ መዋቅርን በአንድ ማዕከል ለመቆጣጠር የሚያስችል ረቂቅ አዋጅ ማቅረቡ የክልሉን የፖለቲካ አየር ንብረት በድጋሚ አሻክሮታል። የሰብአዊ መብት ተሟጋቾችና ተቃዋሚዎች ይህንን አካሄድ "የአምባገንነት አገዛዝ ፍላጎት" ሲሉ ኮንነውታል።

ይህንን ተከትሎም ከ2015 ወዲህ የመጀመሪያው የጦርነት ግጭት ተቀስቅሷል። የተኩስ አቁም ስምምነቱ ሙሉ በሙሉ ሊፈርስ ይችላል በሚል ስጋት፣ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ንጹሃን ዜጎች ከግማሽ ሚሊዮን በላይ ሰዎችን የበላው አውዳሚ ጦርነት እንዳይደገም በመፍራት በድጋሚ ከቀያቸው መሰደድ ጀምረዋል።

የዚህ አዲስ ግጭት መከሰት በቅርቡ ማገገም ጀምሮ የነበረውን የኢትዮጵያና የአሜሪካ ግንኙነትን ፈተና ላይ ጥሎታል። ለሉዓላዊነቱ ከፍተኛ ክብር ለሚሰጠው የኢትዮጵያ ህዝብና መንግስት፣ ይህ የሰኔ 2026ቱ የቪዛ እገዳ የሚያሳየው አሜሪካ አሁንም የሀገሪቱን የውስጥ ፖለቲካ መስመር ለማስያዝ የራሷን "የዲፕሎማሲ ዱላ" ለመጠቀም ፍላጎት እንዳላት ነው።

ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ባለፈው ወር ግንቦት 3 ቀን 2018 ዓ.ም (እ.ኤ.አ ግንቦት 11 ቀን 2026) ሁለቱ ሀገራት ለዓመታት የዘለቀውን የዲፕሎማሲ መሻከር ወደ ጎን በመተው አዲስ ምዕራፍ መጀመራቸውን አብስረው ነበር። የኢፌዴሪ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጌዲዮን ጥሞቲዎስ ወደ ዋሽንግተን በመጓዝ የሁለትዮሽ የተዋቀረ ውይይት (Bilateral Structured Dialogue - BSD) ማዕቀፍ ተፈራርመው ነበር። ይህ ስምምነት ግንኙነቱን ከድንገተኛ ቀውስ ማስታገስ ባለፈ፣ በረጅም ጊዜ የኢኮኖሚ፣ የንግድ እና የጸረ-ሽብር ትብብር ላይ ለማረፍ ያለመ ነበር።

ሆኖም ስምምነቱ በተፈረመ በአንድ ወር ጊዜ ውስጥ ዋሽንግተን በኢትዮጵያ የኢሚግሬሽንና ዜግነት ህግ አንቀጽ 212(a)(3)(C) መሰረት በሕወሓት አክራሪዎች ላይ ማዕቀብ በመጣል ወደ ውስጣዊ ጉዳይ ጣልቃ ገብነቷ ተመልሳለች።

  በትብብር የሚሰሩባቸው ዘርፎች፦ የቪዛ ማዕቀቡ አላማ፦

  • የኢኮኖሚ እድገትና ንግድ • አጥፊዎችን ተጠያቂ ማድረግ

  • መከላከያና ጸረ-ሽብርተኝነት • የ2022ቱን የሰላም ስምምነት ማስጠበቅ

  • የአፍሪካ ቀንድ ቀጠናዊ መረጋጋት • ለፌደራላዊ አንድነት ድጋፍ መስጠት

አሜሪካ በዚህኛው ውሳኔዋ በተለይ **በሕወሓት አክራሪዎች** ላይ ብቻ ማነጣጠሯ፣ ከ2014ቱ (እ.ኤ.አ 2021) አቋሟ በእጅጉ የተቀየረ መሆኑን ያሳያል። በዚያኛው ጦርነት ወቅት ዋሽንግተን የኢትዮጵያን ህጋዊ መንግስት እና ታጣቂውን ቡድን በእኩል ሚዛን በመኮነን ማዕቀብ መጣሏ በባለስልጣናት ዘንድ የሀገርን ሉዓላዊነት የመንካት ያህል ተቆጥሮ ከፍተኛ ቁጣ ቀስቅሶ ነበር።

በአሁኑ ወቅት በሕወሓት አክራሪዎች ላይ የተጣለው ማዕቀብ፣ አሜሪካ የሀገሪቱን አንድነት ለማስጠበቅ ለሚሰራው ለጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የፌደራል መንግስት በረቀቀ መንገድ የሰጠችው ድጋፍ እንደሆነ ይገመታል። ይህም ዋሽንግተን የኢትዮጵያን መበታተን እንደማትፈልግ ለቀጠናው አካላት የሰጠችው ጠንካራ መልዕክት ነው።

ይሁን እንጂ ይህ የአሜሪካ አንድ ወገን የዲፕሎማሲ ጣልቃ ገብነት የራሱ የሆነ ትልቅ አደጋ አለው። ለኢትዮጵያ ፖሊሲ አውጪዎች ይህ የ2026ቱ የቪዛ እገዳ፣ ከአሜሪካ ጋር የሚደረግ ማንኛውም ወዳጅነት ሁልጊዜም ቅድመ-ሁኔታዎችና ጥቅሻዎች ያሉበት መሆኑን በድጋሚ ያረጋገጠ ነው።

ይህ የአሜሪካ የዲፕሎማሲ ጫና የሕወሓት አክራሪዎችን ከእልከኝነታቸው እንዲመለሱ ያደርጋል ወይስ በተቃራኒው በፌደራል መንግስቱም ሆነ በዋሽንግተን ላይ ያላቸውን አቋም ያሻክራል? የሚለው ጥያቄ የአፍሪካ ቀንድ ቀጣይ እጣ ፈንታን የሚወስን ይሆናል። አሁን ላይ ያለው ምርጫ ግልጽ ነው፤ ወይ ዲፕሎማሲ ያሸንፋል፣ ካልሆነ ግን ቀጠናው በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ንጹሃንን ህይወት ወደሚቀጥፍ ዳግም አውዳሚ ጦርነት ውስጥ ይዘፈቃል።