በቅርቡ በአዲስ አበባ ከተማ በሚገኙ የምርጫ ጣቢያ አስፈፃሚዎች ላይ እየደረሰ ያለው እንግልት እና የመራጮችን ሚስጥራዊ መረጃ አሳልፎ የመስጠት ጫና፣ የኢትዮጵያን የዴሞክራሲ ግንባታ ሂደት እና የምርጫ ተቋማዊ ነፃነትን ጥያቄ ውስጥ የሚጥል ትልቅ ክስተት ሆኗል። ይህ ትንታኔ ክስተቱ በምርጫው ተዓማኒነት፣ በዜጎች የመረጃ ደህንነት እና በሕግ የበላይነት ላይ የሚያሳድረውን ተፅዕኖ በዝርዝር ይቃኛል።
የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በአዋጅ የተቋቋመ ገለልተኛ አካል እንደመሆኑ መጠን፣ የምርጫ ጣቢያ አስፈፃሚዎች ተጠሪነታቸው ለቦርዱ እንጂ ለአስፈፃሚው አካል (ለመንግስት) አይደለም። ይሁን እንጂ "ከከንቲባ ጽሕፈት ቤት ወረደ" የተባለ ቀጥተኛ ትዕዛዝ በወረዳ አመራሮች በኩል ለአስፈፃሚዎች መቅረቡ፣ በፖለቲካዊ አመራሩ እና በገለልተኛው የምርጫ አስፈፃሚ አካል መካከል ያለው ግልጽ መስመር መጣሱን ያሳያል።
የምርጫ ክልል ኃላፊዎች ከመንግስት አመራሮች ጋር በጥቅም በመመሳጠር የአስፈፃሚዎችን የይለፍ ቃል (Password) አሳልፈው መስጠታቸው፣ ተቋማዊ ክህደት ከመሆኑም በላይ የምርጫውን አስተዳደራዊ መዋቅር ለገዢው ፓርቲ የፖለቲካ ፍጆታ ተገዢ ማድረጉን ያሳያል። ይህ አዝማሚያ ቦርዱ በመላ አገሪቱ ያለውን መዋቅር የመቆጣጠር አቅሙ ምን ያህል ደካማ እንደሆነ እና የመንግስት መዋቅር በምርጫው ሂደት ውስጥ ያለውን ያልተገባ ጣልቃ ገብነት የሚያጋልጥ ነው።
በዘመናዊ የምርጫ ሂደት ውስጥ የዲጂታል ቴክኖሎጂ አጠቃቀም ለፈጣን እና ቀልጣፋ አሰራር ተመራጭ ቢሆንም፣ የመረጃ ደህንነት ጥበቃው ግን እጅግ ጥብቅ ሊሆን ይገባል። የወረዳ አመራሮች የመራጮችን ሙሉ ስም፣ ስልክ ቁጥር እና የመራጭነት መታወቂያ በህገ-ወጥ መንገድ ማግኘት መቻላቸው የሚከተሉትን ስጋቶች ይፈጥራል፦
የመንግስት መዋቅር የዜጎችን ስልክ እና መታወቂያ ቁጥር በእጁ ካስገባ፣ መራጮች ድምፅ በሚሰጡበት ወቅት ለነማን እንደሚመርጡ ጫና ለማሳደር ወይም ድምፅ ከሰጡ በኋላ ተከታትሎ ጥቃት ለማድረስ ሊጠቀምበት ይችላል።
ዜጎች ለምርጫ ቦርድ የሰጡት መረጃ ለፖለቲካ አመራሮች ተላልፎ መሰጠቱ፣ በመንግስት እና በዜጎች መካከል ሊኖር የሚገባውን መተማመን ክፉኛ ያናጋል።
የወረዳ አመራሮች ቤት ለቤት በመዘገቡት መረጃ እና በኦንላይን መረጃው መካከል አለመጣጣም መፈጠሩ፣ ከመጀመሪያውም የመንግስት መዋቅር የራሱን የመራጮች መዝገብ በማዘጋጀት ምርጫውን ለመቆጣጠር ሲሞክር እንደነበር ማሳያ ነው።
በታማኝነት እና በገለልተኝነት ለማገልገል ቃለ-መሃላ የፈጸሙ አስፈፃሚዎች "ጥርስ እየተነከሰባቸው" መሆኑ እና ማስፈራሪያ መድረሱ፣ በምርጫው ቀን አስፈፃሚዎች በነፃነት ስራቸውን እንዳይሰሩ ያደርጋቸዋል። አንድ የምርጫ አስፈፃሚ ለደህንነቱ በሚሰጋበት ሁኔታ ውስጥ ሆኖ ፍትሃዊ የምርጫ ውጤት ያስመዘግባል ተብሎ አይጠበቅም። ይህ ድርጊት ወደፊትም ገለልተኛ እና ብቁ የሆኑ ዜጎች በምርጫ አስፈፃሚነት እንዳይሳተፉ ተስፋ የሚያስቆርጥ አደገኛ አሰራር ነው።
የምርጫ ሂደት ከውጤቱ በላይ አስፈላጊ የሚሆነው በሂደቱ ውስጥ የሚታይ "ፍትሃዊነት" ነው። የመራጮች መረጃ ከተሰረቀ፣ አስፈፃሚዎች ካተፈራረቁ እና የመንግስት መዋቅር በምርጫ ጣቢያዎች የይለፍ ቃል ላይ የበላይነት ካገኘ፣ የሚታወጀው የምርጫ ውጤት ምንም ይሁን ምን በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት አይኖረውም። ይህ ደግሞ ለአገር መረጋጋት እና ለዴሞክራሲ ግንባታው ትልቅ እንቅፋት ነው።
በአጠቃላይ በአዲስ አበባ እየታየ ያለው የምርጫ ጣቢያ አስፈፃሚዎች እንግልት እና የመረጃ ስርቆት፣ በኢትዮጵያ ምርጫ ላይ ትልቅ ጥቁር ጠባሳ ሊጥል የሚችል ክስተት ነው። ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ በአስቸኳይ ጣልቃ በመግባት የጣቢያ አስፈፃሚዎችን ደህንነት ማስጠበቅ፣ በሕገ-ወጥ መንገድ የተወሰዱ የይለፍ ቃላትን መቀየር እና በመረጃ ስርቆቱ የተሳተፉ የወረዳ እና የምርጫ ክልል ኃላፊዎችን ለሕግ ማቅረብ ይኖርበታል።
የምርጫው ተዓማኒነት የሚረጋገጠው በዲጂታል መተግበሪያዎች ብዛት ሳይሆን፣ በእነዚያ መተግበሪያዎች ውስጥ ያሉ የዜጎች መረጃዎች ምን ያህል ከፖለቲካ ጣልቃ ገብነት ነፃ ናቸው በሚለው ሚዛን ነው። መንግስት "ዴሞክራሲያዊ ምርጫ አካሄዳለሁ" የሚለውን ቃል በተግባር ለማሳየት፣ በመጀመሪያ በታችኛው መዋቅር ያለውን ይህንን ህገ-ወጥ ጣልቃ ገብነት በአስቸኳይ ሊያስቆም ይገባል። አለበለዚያ ምርጫው የሕዝብን ድምፅ የሚወክል ሳይሆን፣ የአሸናፊዎችን ፍላጎት በቴክኖሎጂ የታጀበ ማጭበርበር የሚያጸድቅበት መድረክ ብቻ ሆኖ ይቀራል።
