የሥልጣን ገደብ ሕጋዊ ማዕቀፍ፦ የእውነተኛ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ማሻሻያ ወይስ የተሰላ የፖለቲካ ስትራቴጂ?

​የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ በቅርቡ ያደረጉት መግለጫ፣ ማለትም አገራዊ ምክክሩ የአገሪቱን መሪ የሥልጣን ዘመን ለመገደብ እንደ ዋና መሣሪያ ሆኖ እንደሚያገለግል መናገራቸው፣ በኢትዮጵያ የወደፊት የፖለቲካ አስተዳደር ዘይቤ ላይ ሰፊና ጥልቅ ክርክር አስነስቷል።

በአሁኑ ወቅት የአገሪቱን መሪ (የመንግሥት መሪ) የሥልጣን ዘመን ያለ ምንም ገደብና ማብቂያ እንዲቀጥል የሚፈቅደውን የ1987 ዓ.ም. ሕገ መንግሥት መዋቅራዊ ክፍተት ለመሙላት መነሳቱ፣ መንግሥት መሠረታዊ የሆነ የሕግ ማሻሻያ አጀንዳ ወደ ጠረጴዛው እንዳመጣ ያሳያል።

ይሁን እንጂ ይህ እርምጃ ታዛቢዎችን፣ ፖለቲከኞችን እና የሲቪል ማኅበረሰብ አካላትን በሁለት ተቃራኒ ጎራዎች ከፍሏቸዋል፤ በአንድ በኩል ሂደቱን ለዲሞክራሲያዊ ተቋማት ግንባታ የተገኘ ታሪካዊ ዕድል አድርገው የሚመለከቱ ሲሆን፣ በሌላ በኩል ደግሞ አጨቃጫቂ የሆነውን የፖለቲካ ሽግግር ቅቡልነት ለማስገኘት የተነደፈ የተራቀቀ የአመራሮች የፖለቲካ ጨዋታ (ስትራቴጂ) አድርገው የሚተረጉሙት አሉ።

​የጠቅላይ ሚኒስትሩን ተነሳሽነት የሚደግፉ ወገኖች እንደሚከራከሩት፤ ግልጽ የሆነ የሥልጣን ዘመን ገደብ ማስቀመጥ በሀገሪቱ ታሪክ ውስጥ ሥር ሰድዶ የቆየውን ግለሰብ-ተኮር የፖለቲካ ባህል ለመስበር ወሳኝ እርምጃ ነው። የሥልጣን ሽግግር በሰላማዊና በሕገ መንግሥታዊ መንገድ ተፈጽሞ በማያውቅበት የፖለቲካ ምህዳር ውስጥ፣ ለሥራ አስፈጻሚው አካል ጥብቅ የማብቂያ ጊዜ መወሰን ግልጽና አስቀድሞ የሚታወቅ ተቋማዊ አሠራር ይፈጥራል።

ደጋፊዎች እንደሚሉት፣ ገዥው መንግሥት የራሱን ሕጋዊ የሥልጣን ዕድሜ ለመገደብ ፈቃደኛ መሆኑ እና ይሄንኑ ለመወያየት መነሳቱ በሀገር መሪዎች በኩል የሚታይ አልፎ አልፎ የሚከሰት በጎ እርምጃ ነው። ከዚህ አንጻር አገራዊ ምክክሩ በእነዚህ የጋራ ሕጎች ላይ ሰፊ መግባባት ለመፍጠር እና የወደፊት የሀገር መሪዎች በግል ፍላጎታቸው ሳይሆን በሕግ የበላይነት እንዲመሩ ለማድረግ አመቺና ሕጋዊ መድረክ ሆኖ ያገለግላል።

​በተቃራኒው፣ ሂደቱን በጥርጣሬ የሚመለከቱ እና ምክክሩን የረገጡ የፖለቲካ ፓርቲዎች እንደሚከራከሩት፤ ትኩረቱን ወደ ሥልጣን ዘመን ገደብ ማዞር አሁን ላይ ሀገሪቱ ካለችበት ይበልጥ አንገብጋቢና መሠረታዊ መዋቅራዊ ቀውሶች ሰዎችን ማዘናጊያ ስልት ነው። ተቺዎች እንደሚጠቁሙት፣ ጥልቅ የፖለቲካ መከፋፈል፣ ቀጣይነት ያላቸው ቀጠናዊ ግጭቶች እና የሲቪል ማኅበረሰብ ምህዳሩ በተጨናነቀበት ሁኔታ ላይ በወረቀት ላይ የሚቀመጥ ሕገ መንግሥታዊ ገደብ ብቻውን የሚያመጣው ለውጥ ጥቂት ነው።

ለእነዚህ ወገኖች ዋናው ጉዳይ የወደፊቱ መሪ ምን ያህል ጊዜ ያገለግላል የሚለው ሳይሆን፣ ራሱ አገራዊ ምክክሩ የተዋቀረበትና የሚመራበት መንገድ ምን ያህል ገለልተኛና ተአማኒ ነው የሚለው ላይ ነው። እንደ ሥልጣን ዘመን ገደብ ያሉ በሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት ያላቸውን ማራኪ አጀንዳዎች ወደ ጠረጴዛው ማምጣት፣ መንግሥት የሞራል የበላይነትን ለመያዝ እና ምክክሩን በሚቃወሙት ላይ እንደ መሣሪያ ለመጠቀም ያደረገው ሙከራ ነው ብለው ያምናሉ፤ ይህም ምክክሩን የረገጡ አካላትን "የማሻሻያ ጸረ-አቋም ያላቸው" አስመስሎ ለመሳልና ስለ ምክክሩ አካታችነትና ስለ ፖለቲካ እስረኞች የሚነሱ መሠረታዊ ጥያቄዎችን ለማድበስበስ የታለመ ነው ይላሉ።

​በተጨማሪም፣ ክርክሩ መንግሥት ካስቀመጠው ጥብቅ የአፈጻጸም ጊዜ ጋር ይያያዛል፤ ይህም የአሁኑ መንግሥት የሥልጣን ዘመን ከመጠናቀቁ በፊት አገራዊ የምክክር ኮሚሽኑ ምክረ ሐሳቦቹን እንዲያቀርብ የሚያስገድድ ነው። ተስፋ ያላቸው ወገኖች ይህንን እንደ ጠንካራ የፖለቲካ ቁርጠኝነት የሚያዩት ሲሆን፣ ማሻሻያዎች ሳይቀበሩ በተግባር ላይ እንዲውሉ ያደርግ ይላሉ።

ተቺዎች ግን ውስብስብ የሆነውን የሕገ መንግሥት ማሻሻያ ሂደት ከምርጫ ወይም ከፖለቲካ የቀን መቁጠሪያ ጋር ለማጣጣም መጣደፍ፣ ለእውነተኛ አገራዊ እርቅ የሚያስፈልገውን ሰፊና ረጅም ጊዜ የሚወስድ የድርድር ሂደት ያበላሻል ሲሉ ያስጠነቅቃሉ።

በመንግሥት መሪ ሥልጣን ላይ የሚደረጉ መዋቅራዊ ለውጦች በሁሉም ባለድርሻ አካላት (የትጥቅ አንጋቢዎችንና የተገለሉ አካባቢዎችን ጨምሮ) በተደረገ ሰፊ ስምምነት እንጂ፣ ከላይ ወደ ታች በሚወርድ አስገዳጅ የሕግ ማጠቃለያ መሆን የለበትም ይላሉ። 

በመጨረሻም፣ ይህ ተነሳሽነት ይበልጥ ተጠያቂነት የሰፈነበት ሥርዓት ለመፍጠር የሚያስችል ታሪካዊ ምዕራፍ ይሁን ወይም ደግሞ መንግሥት እየተበታተነ ያለውን የፖለቲካ ምህዳር ለማረጋጋት የተጠቀመበት የተራቀቀ የሕዝብ ግንኙነት ሥራ፣ ሙሉ በሙሉ የሚወሰነው መንግሥት ከታጋዮቹና ከተቃዋሚዎቹ ጋር ያለውን የዕምነት ክፍተት በማጥበብ እውነተኛ አካታች ሥርዓት መፍጠር መቻሉና አለመቻሉ ላይ ብቻ ነው።