የደቡብ አፍሪካው ፕሬዝዳንት በክስ ስጋት ውስጥ ወድቀዋል

የደቡብ አፍሪካው ፕሬዝዳንት ሲሪል ራማፎሳ በስልጣን ዘመናቸው ከፍተኛ የተባለውን የፖለቲካ ፈተና እየገጠማቸው ይገኛል። የሀገሪቱ የሕገ-መንግስት ፍርድ ቤት ግንቦት 1 ቀን 2018 ዓ.ም (እንደ አውሮፓውያኑ ግንቦት 8 ቀን 2026) ባሳለፈው ታሪካዊ ውሳኔ፣ ፓርላማው እ.ኤ.አ በ2022 ፕሬዝዳንቱን ለክስ ሊያቀርብ የሚችልን ሪፖርት ውድቅ ማድረጉ ሕገ-መንግስታዊ እንዳልሆነ ወስኗል። ይህ ውሳኔ በፕሬዝዳንቱ ላይ የክስ ሂደት (Impeachment) በድጋሚ እንዲጀመር በር ከፍቷል።

ጉዳዩ “ፋላ ፋላ” ተብሎ ከሚጠራውና ከፕሬዝዳንቱ የግል የእርሻ ቦታ ጋር የተያያዘ ነው። እ.ኤ.አ በ2020 ከፕሬዝዳንቱ እርሻ ቤት ውስጥ በሶፋ ውስጥ ተደብቆ የነበረ 580 ሺህ የአሜሪካ ዶላር ተሰርቆ ነበር። ራማፎሳ ገንዘቡ ጎሾችን በመሸጥ የተገኘ ህጋዊ ገንዘብ ነው ቢሉም፣ ተቃዋሚዎች ገንዘቡ ለምን በህጋዊ መንገድ ለባንክ አልተገለጸም? እና ስርቆቱስ ለምን በይፋ ለፖሊስ አልተጠቆመም? የሚሉ ጥያቄዎችን ሲያነሱ ቆይተዋል።

እ.ኤ.አ በ2022 መጨረሻ ላይ የቀድሞው የጠቅላይ ፍርድ ቤት ዳኛ የመሩት ገለልተኛ ኮሚቴ፣ ፕሬዝዳንቱ ሕገ-መንግስቱን ጥሰው ሊሆን እንደሚችል የሚያሳይ የመጀመሪያ ደረጃ ማስረጃ (prima facie) ማግኘቱን አስታውቆ ነበር። ሆኖም በወቅቱ የፓርላማውን አብላጫ ድምጽ ይዞ የነበረው የራማፎሳ ፓርቲ ኤኤንሲ (ANC)፣ ሪፖርቱ ወደ ክስ ኮሚቴ እንዳያልፍ በድምፅ ብልጫ አግዶት ቆይቷል።

የፍርድ ቤቱ ዋና ዳኛ ማንዲሳ ማያ በሰጡት ውሳኔ፣ የብሔራዊ ምክር ቤቱ (ፓርላማው) ውሳኔ “ከሕገ-መንግስቱ ጋር የማይጣጣምና ዋጋ የሌለው ነው” ብለዋል። በመሆኑም ሪፖርቱ በድጋሚ ወደ ክስ ኮሚቴ ተመርቶ ግልጽ ምርመራ እንዲደረግበት ታዟል።

ይህ ውሳኔ የመጣው ለራማፎሳ እጅግ አስቸጋሪ በሆነ ወቅት ላይ ነው። እ.ኤ.አ የ2024 ምርጫን ተከትሎ ኤኤንሲ በፓርላማ የነበረውን ፍጹም የበላይነት ያጣ ሲሆን፣ አሁን ሀገሪቱን እየመራ ያለው በተለያዩ ፓርቲዎች ጥምረት ነው። በጁሊየስ ማሌማ የሚመራው የኢኮኖሚ ነፃነት ታጋዮች (EFF) ፓርቲ ፕሬዝዳንቱ በአስቸኳይ ስልጣን እንዲለቁ እየጠየቀ ይገኛል። ማሌማ “ኤኤንሲ በደቡብ አፍሪካ ወይም በራማፎሳ መካከል አንዱን መምረጥ አለበት” ሲሉ ዝተዋል።

ፕሬዝዳንት ራማፎሳ በበኩላቸው የፍርድ ቤቱን ውሳኔ እንደሚያከብሩና ለሕግ የበላይነት ተገዢ መሆናቸውን በጽሕፈት ቤታቸው በኩል አስታውቀዋል። ከዚህ ቀደም የሀገሪቱ ማዕከላዊ ባንክና ሌሎች ተቋማት ፕሬዝዳንቱን ከሙስና ወንጀል ነፃ ቢያደርጓቸውም፣ አሁን በፓርላማ የሚጀመረው ምርመራ ግን ከፍተኛ የፖለቲካ ጫና ይኖረዋል። ኮሚቴው ጥፋተኛ ሆነው ካገኛቸው፣ በፓርላማው የሁለት ሶስተኛ ድምጽ ከስልጣን ሊወገዱ የሚችሉበት ዕድል ሰፊ ነው።

ጥያቄ፡ ይህ የፍርድ ቤት ውሳኔ በደቡብ አፍሪካ የአሁኑ የጥምረት መንግስት መረጋጋት ላይ ምን ዓይነት ተጽዕኖ ሊያሳድር ይችላል ብለው ያስባሉ?