በቋፍ ያለው የኢትዮጵያና የአፍሪካ ቀንድ ጂኦ-ፖለቲካ

የአፍሪካ ቀንድ በአሁኑ ወቅት በታሪኩ አይቶት የማያውቀው እጅግ ውስብስብና አሳሳቢ የፖለቲካና የፀጥታ ቀውስ ውስጥ ይገኛል። በኢትዮጵያ የውስጥ ፖለቲካ ውስጥ እየታዩ ያሉ አዳዲስ ክስተቶች እና በጎረቤት ሀገራት መካከል የሚስተዋሉ የዲፕሎማሲ ሽኩቻዎች፣ ቀጣናውን ወደማይታወቅ አደገኛ አቅጣጫ እየገፉት መሆኑን ለመረዳት አያዳግትም። ይህ ትንታኔ በኢትዮጵያ የውስጥ የሥልጣን ፍልሚያ እና በቀጣናው አሰላለፍ ላይ ያተኮረ ሂሳዊ እይታን ያቀርባል።

በትግራይ ክልል በምርጫ ቦርድ ሕጋዊነቱ የተሰረዘው ህወሃት፣ ከስድስት ዓመታት በፊት የነበረውን ምክር ቤት መልሶ ማዋቀሩና አመራሮችን መሾሙ፣ በፌደራል መንግሥቱና በፓርቲው መካከል ያለውን ግንኙነት ወደ ቀድሞው የጠብ መንገድ እየመለሰው እንደሆነ ፍንጭ ይሰጣል።

ይህ እርምጃ የፕሪቶሪያውን የሰላም ስምምነት "በአንድ እግሩ እንዲቆም" አድርጎታል። ስምምነቱ የክልሉን የሽግግር አስተዳደርና ትጥቅ መፍታትን መሰረት ያደረገ ቢሆንም፣ ህወሃት የቆየውን ምክር ቤት መልሶ ማግበሩ በፌደራል መንግሥቱ ላይ ያለውን አመኔታ ማጣቱንና ራሱን የቻለ የፖለቲካ መንገድ ለመከተል መወሰኑን ያሳያል። ይህ ደግሞ እንደገና ወደ ግጭት ሊያመራ የሚችል የፖለቲካ ቁማር ነው። የፌደራል መንግሥቱ ለዚህ የሚሰጠው ምላሽ በሀገሪቱ የፀጥታ ሁኔታ ላይ ወሳኝ ሚና ይኖረዋል።

የሱዳን መንግሥት "ከኢትዮጵያ ምድር የሚነሱ ድሮኖች ጥቃት ፈጸሙብኝ" የሚለው ክስ፣ የቀጣናውን ፀጥታ ወደ ሌላ ደረጃ አሸጋግሮታል። ይህ ክስ በሁለት መልኩ ሊታይ ይችላል፦

 በሱዳን ጦር እና በፈጣን ደጋፊ ኃይሎች (RSF) መካከል ያለው ጦርነት እየከፋ ሲሄድ፣ የውጭ ኃይሎችን ተሳትፎ በመጥቀስ ዓለም አቀፍ ድጋፍ ለማግኘት መሞከር አንዱ ስልት ሊሆን ይችላል።

ኢትዮጵያ በበኩሏ ሱዳን "የትግራይ አማጽያንን" እየደገፈች ነው ማለቷ፣ በሁለቱ ሀገራት መካከል ያለው የድንበር ውጥረት (በተለይም የአል-ፋሻጋ ጉዳይ) ገና እንዳልረገበ ያሳያል።

የሱዳን አምባሳደር ከአዲስ አበባ መጠራት የዲፕሎማሲ ግንኙነቱ መላላቱንና በቀጣናው ያሉ ሀገራት እርስ በእርሳቸው በጥርጣሬ መነጽር ማየታቸውን ያረጋግጣል።

የሱዳን ክስ የተባበሩት አረብ ኤሜሬትስን (UAE) ማካተቱ፣ የቀጣናው ፖለቲካ ከአፍሪካ አልፎ ወደ መካከለኛው ምስራቅ መዝለቁን ያሳያል። ሳውዲ አረቢያና ግብፅ በሱዳን የውስጥ ጉዳይ ጣልቃ የሚገቡ ሀገራትን ማስጠንቀቃቸው፣ በአፍሪካ ቀንድ ላይ የተፈጠረውን "የኃይል ሚዛን ፍልሚያ" ያሳብቃል።

ግብፅ በአባይ ግድብ ጉዳይ ከኢትዮጵያ ጋር ያላትን ቅራኔ ተከትሎ፣ በሱዳን በኩል የምታደርገው የዲፕሎማሲ ጫና ለኢትዮጵያ ሌላው የራስ ምታት ነው። ይህ ሁኔታ አፍሪካ ቀንድን ለኃያላን ሀገራት የውክልና ጦርነት (Proxy War) ምቹ መጫወቻ ሜዳ ሊያደርጋት ይችላል።

የፕሬዝዳንት ዶናልድ ትራምፕ አስተዳደር በኤርትራ ላይ የተጣለውን ማዕቀብ ለማንሳት ማቀዱ፣ በቀጣናው ያለውን ጂኦ-ፖለቲካዊ አሰላለፍ ሙሉ በሙሉ ሊቀይረው ይችላል። ኤርትራ በቀይ ባሕር ላይ ያላት ስትራቴጂካዊ ቦታ፣ አሜሪካ ከኢራን ጋር ላለባት ግብግብ ወሳኝ አጋር ሊያደርጋት ይችላል።

ይህ እርምጃ ለኢትዮጵያ ድርብ ትርጉም አለው። በአንድ በኩል ኤርትራ ከማዕቀብ ነፃ መሆኗ ለቀጣናው ምጣኔ ሀብታዊ ትስስር ሊረዳ ይችላል፤ በሌላ በኩል ግን በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ያለው የሻከረ ግንኙነት ባለበት ሁኔታ፣ ኤርትራ የምታገኘው ዓለም አቀፍ ተቀባይነት በኢትዮጵያ ላይ ዲፕሎማሲያዊ ጫና ሊፈጥር ይችላል።

በአጠቃላይ፣ የአፍሪካ ቀንድ በአሁኑ ወቅት የውስጥ ሽኩቻዎችና የውጭ ጣልቃ ገብነቶች የተሳሰሩበት "የፈነዳ ቦምብ" ይመስላል። የኢትዮጵያ የውስጥ ሰላም መደፍረስ ለጎረቤት ሀገራት ጣልቃ ገብነት በር የሚከፍት ሲሆን፣ የጎረቤት ሀገራት አለመረጋጋት ደግሞ ወደ ኢትዮጵያ መትረፉ አይቀሬ ነው።

መንግሥትና የፖለቲካ ኃይሎች ከጠባብ የቡድን ፍላጎት ወጥተው፣ ለሀገርና ለቀጣናው ሰላም ቅድሚያ የሚሰጥ የዲፕሎማሲና የፖለቲካ ስራ ካልሰሩ፣ ቀጣናው ወደ ረጅም ዓመታት ትርምስ ሊያመራ ይችላል። መፍትሄው ያለው በጠመንጃ አፈሙዝ ሳይሆን፣ ሁሉንም ያካተተ ብሔራዊ ውይይትና የሰከነ ቀጣናዊ ዲፕሎማሲ ላይ ብቻ ነው።

ከላይ በተጠቀሱት ውስብስብ ሁኔታዎች ውስጥ፣ የኢትዮጵያ መንግሥት የፕሪቶሪያውን ስምምነት ለማዳንና ከሱዳን ጋር ያለውን ውጥረት ለማርገብ የትኛውን ዲፕሎማሲያዊ መንገድ መከተል ያለበት ይመስልዎታል?