የኢሕአዴግ ጥምረት በቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ መሪነት በ5ኛው ብሔራዊ ምርጫ ሙሉ የሕዝብ ውክልና አግኝቻለሁ ካለ ከሰባት ወራት በኋላ፣ ለሦስት አስርት ዓመታት ያህል የያዘውን ሥልጣን ያጣበት ታሪካዊ ሁኔታ መለስ ብሎ ማየት ትልቅ የፖለቲካ ትምህርት ይሰጣል። ይህ ታሪካዊ ሽግግር በወቅቱ የነበረው የፖለቲካ አመራር በሕብረተሰቡ ውስጥ የነበሩትን ጥልቅ የቅሬታ ስሜቶችና የለውጥ ፍላጎቶች በአግባቡ ካለመረዳቱ የመነጨ ነበር።

መሪዎቹ በመንግሥት ቁጥጥር ስር የተካሄዱ የምርጫ ውጤቶችን እውነተኛ የሕዝብ አመኔታ አድርገው ተርጉመውት ነበር። አሁን ከሚካሄደው 7ኛው ብሔራዊ ምርጫ በፊት፣ በመንግሥት በተዘጋጁ የሕዝብ መድረኮች እና የምረቃ ሥነ-ሥርዓቶች ላይ ከመጠን በላይ መደገፍ፣ ካለፉት የአስተዳደር ስህተቶች ጋር ተመሳሳይነት አለው። ይህ ታሪካዊ ትይዩ፣ ኦፊሴላዊ መግለጫዎችንና የመሠረተ-ልማት አሃዞችን በመሬት ላይ ካለው ተጨባጭ ሁኔታ ጋር ማደባለቅ ያለውን ከፍተኛ አደጋ የሚያሳይ የማስጠንቀቂያ ደወል ነው።

ይህ ከአህአዴግ ዘመን የተወሰደው ታሪካዊ ትምህርት፣ አንድ አስተዳደር ራሱ የፈጠረውን የፖለቲካ ትረካ መልሶ ራሱ የሚያምንበትን (Danger of consuming its own narrative) የታወቀ የፖለቲካ ስህተት በግልጽ ያሳያል። መዋቅራዊ ቁጥጥርን ወይም የመሠረተ-ልማት ስኬቶችን ከሕዝብ እውነተኛ አመኔታና ቅቡልነት ጋር ማምታታት፣ ብዙ ርቀት የማያስጉዝ ትልቅ የፖለቲካ ስህተት ነው።

አንድ መንግሥት ሙሉ በሙሉ አስቀድሞ በተደራጁ የሕዝብ መድረኮች እና በዓይነት በሚታዩ የምረቃ ትርኢቶች ላይ ብቻ ጥገኝነት ሲያበዛ፣ የሕዝቡን እውነተኛ የውስጥ ስሜት የሚደብቅ የራሱ ድምፅ ብቻ የሚያስተጋባበት አውድ (Echo chamber) ውስጥ ይገባል። እ.ኤ.አ. በ2015 ከነበረው ምርጫ በኋላ የታየው ታሪክ እንደሚያስገነዝበው፣ በወረቀት ላይ የተመዘገበ ሙሉ የምርጫ ማሸነፍ፣ ሕዝቡ በኦፊሴላዊው ፕሮፓጋንዳና በዕለታዊ ኑሮው መካከል ያለውን ልዩነት ካስተዋለ ዘላቂ መረጋጋትን ሊያመጣ አይችልም።

ከዚህ አንጻር የ7ኛው ብሔራዊ ምርጫ ሒደት ከዚህ ታሪካዊ ክስተት ጋር በእጅጉ ይመሳሰላል። የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ጉባዔ (ኢሰመጉ) በቅርቡ ባወጣው ቅድመ መግለጫ፣ የመራጮች ተነሳሽነት ከፍተኛ መሆኑንና አጠቃላይ ሂደቱ ሰላማዊ እንደነበር በአዎንታዊ ጎኑ ጠቅሷል። ሆኖም ተቋሙ ከአፈጻጸም አንጻር የታዩ እንደ አዲሱ የዲጂታል ሥርዓት መስተጓጎል እና በአንዳንድ አካባቢዎች የተስተዋሉ የአስተዳደር ክፍተቶችን የመሳሰሉ ስሱ ነጥቦችንም ነቅሶ አውጥቷል።

ዋናው ቁምነገር፣ የረጅም ጊዜ የፖለቲካ መረጋጋት የሚረጋገጠው በመንግሥታዊ ዝግጅቶች ውበት ወይም ከላይ ወደ ታች በሚወርዱ የቁጥር ሪፖርቶች ሳይሆን፣ የሕዝቡን እውነተኛ ፍላጎትና ቅሬታዎች በትክክል መመዝገብና ምላሽ መስጠት የሚችሉ ግልጽና ጠንካራ ተቋማትን በመገንባት ላይ መሆኑ ነው።

ካለፉት አስተዳደራዊ ስህተቶች ለመማርና ተመሳሳይ ውድቀቶችን ለማስወገድ፣ የወቅቱ መሪዎች በርካታ ወሳኝ አመላካቾችንና የተቋማት ለውጦችን በንቃት መከታተል ይኖርባቸዋል፦

በመጀመሪያ፣ የዜጎችን እውነተኛ የፖለቲካና የኢኮኖሚ እርካታ ለመለካት ከመንግሥት ቁጥጥር ውጪ የሆኑ ገለልተኛ የሕዝብ አስተያየት መስጫ ሥርዓቶችና የሲቪል ማኅበራት ሚና ሊጎለብት ይገባል። መንግሥት የሚቀርቡለትን ሪፖርቶች ብቻ ሳይሆን፣ ከተለያዩ የሕብረተሰብ ክፍሎች የሚመነጩ ገለልተኛ ትንታኔዎችን ማዳመጥ አለበት።

በሁለተኛ ደረጃ፣ በምርጫ ማግስት የሚነሱ ተቃውሞዎችንና ቅሬታዎችን በኃይል ከመጫን ይልቅ፣ በሕጋዊና ሰላማዊ መንገዶች የሚፈቱባቸውን ተቋማዊ አሠራሮች ማጠናከር ያስፈልጋል። የፍርድ ቤቶችና የምርጫ ቦርድ ፍጹም ገለልተኝነት ለዚህ ወሳኝ ነው።

በሦስተኛ ደረጃ፣ የመገናኛ ብዙኃን ነፃነትን ማረጋገጥና የሀሳብ ልዩነቶችን ማስተናገድ፣ በመንግሥትና በሕዝብ መካከል ያለውን የተዛባ የመረጃ ፍሰት ለማስተካከል ይረዳል። ሚዲያዎች የመሬቱን እውነት ያለ ፍርሃት ማቅረብ ሲችሉ፣ አመራሩ ከውዥንብር ወጥቶ እውነተኛውን ችግር ለመፍታት ይገደዳል።

በመጨረሻም፣ የተለጠፉ የመሠረተ-ልማት ስኬቶችና የዕድገት አሃዞች ከሰፊው ሕዝብ የኑሮ ውድነት፣ ከሥራ አጥነትና ከደህንነት ጥያቄዎች ጋር የተጣጣሙ መሆናቸውን ማረጋገጥ ተገቢ ነው። የሕዝብ አመኔታ የሚገነባው በህንፃዎች ርዝመት ሳይሆን በዜጎች ሕይወት መሻሻል ነው።

ባጠቃላይ፣ ታሪክ ራሱን እንዳይደግም፣ የአሁኑ አስተዳደር ካለፈው ሥርዓት ውድቀት በመማር፣ ከውጫዊ ገጽታ ግንባታ ይልቅ ወደ ጥልቅ ውስጣዊና መዋቅራዊ ሪፎርሞች ትኩረት ማድረግ ይኖርበታል። የሕዝብን ድምፅ በትክክል አለማዳመጥ ውድቀትን እንደሚያፋጥን የቅርብ ጊዜው የኢትዮጵያ ፖለቲካ ታሪክ ፍንትው አድርጎ ያሳያል።