ግንቦት 24 ቀን 2018 ዓ.ም የተካሄደውን 7ኛውን የኢትዮጵያ ጠቅላላ ምርጫ ተከትሎ ሀገሪቱ አሁን የምትገኝበት የምርጫ ማግስት ሂደት እጅግ ስሱና ጥንቃቄ የሚሻ ምዕራፍ ላይ ደርሷል። በምርጫ ጣቢያዎች የተሰጡ ድምፆችን የመቁጠርና የማጠቃለል ሥራ እየተከናወነ ባለበት በዚህ ወቅት፣ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ጉባዔ (ኢሰመጉ) ይፋዊና አጠቃላይ የምርጫ መታዘብ ቅድመ መግለጫውን አውጥቷል።

ኢሰመጉ ባወጣው በዚህ መግለጫ፣ ሂደቱ በአንጻራዊ ሁኔታ ሰላማዊ መሆኑንና የመራጮች ተነሳሽነት ከፍተኛ መሆኑን ያደነቀ ቢሆንም፣ በሒደቱ ላይ የተስተዋሉ ከባድ የአፈጻጸም ክፍተቶች፣ የቴክኒክ ተግዳሮቶች እና የሰብዓዊ መብት ጥሰት ሊባሉ የሚችሉ ክስተቶች የወደፊቱን የውጤት ተአማኒነት ጥያቄ ውስጥ እንዳይከቱት ሥጋቱን ገልጿል። ከሁሉም በላይ ግን፣ ይፋዊ ውጤት ከመውጣቱ በፊት የሚደረጉ የቅስቀሳና የ"አሸናፊነት" አዋጆች ሀገሪቱን ወደ አላስፈላጊ የፖለቲካ ውጥረት እንዳይከቷት በጥብቅ አስጠንቅቋል።

በምርጫ ማግስት የሚፈጠሩ መረጃ-አልባ ውዥንብሮችና የቅድመ-ውጤት መግለጫዎች የብዙ ሀገራትን የምርጫ ሂደት ማበላሸታቸው ይታወቃል። ይህንን የተገነዘበው ኢሰመጉ፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ (NEBE) የመጨረሻውንና ይፋዊውን መግለጫ እስከሚሰጥ ድረስ ማንኛውም አካል—ግለሰብም ሆነ የፖለቲካ ድርጅት—ራሱን “አሸናፊ” አድርጎ ከመሰየም እንዲቆጠብ በጥብቅ አሳስቧል።

ጉባኤው በተለይ ትኩረት የሰጠው በማኅበራዊ መገናኛ ዘዴዎች (Social Media) ላይ ለሚንቀሳቀሱ አንቂዎች (Activists) እና ተጠቃሚዎች ነው። ጊዜያዊና ያልተረጋገጡ የእጩዎችን ውጤቶች በዲጂታል መድረኮች ላይ ማጋራት ማኅበረሰቡን በቀላሉ ሊያደናግር፣ አልፎ ተርፎም በደጋፊዎች መካከል ግጭትና ጥርጣሬን ሊዘራ እንደሚችል ተንታኞች ይስማማሉ። በመሆኑም የማኅበራዊ ሚዲያ ተዋናዮች ፍፁም ኃላፊነት በተሞላበት መንገድ እንዲንቀሳቀሱና ከቦርዱ ውጪ የሚወጡ መረጃዎችን ከማሰራጨት እንዲታቀቡ ተጠይቋል።

ኢሰመጉ የዘንድሮውን ምርጫ ለመታዘብ ሰፊ ዝግጅት ማድረጉን ከመግለጫው መረዳት ይቻላል። ተቋሙ በዋናው ጽሕፈት ቤቱ ዘመናዊ የኹነቶች መቆጣጠሪያ ክፍል (Situation Room) ያደራጀ ሲሆን፣ በመስክ ላይ ደግሞ በአጠቃላይ 433 ቋሚና ተንቀሳቃሽ ታዛቢዎችን አሰማርቷል።

እነዚህ ታዛቢዎች በአገር አቀፍ ደረጃ ከ800 በላይ የምርጫ ጣቢያዎችን በአካል በመገኘት በጥብቅ ተከታትለዋል። ይህ ሰፊ የስምሪት መጠን ተቋሙ ያወጣው ቅድመ መግለጫ በመሬት ላይ ባለው ተጨባጭ መረጃና ማስረጃ ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያሳያል።

የድምፅ መስጫው ዕለት (ግንቦት 24) ሙሉ በሙሉ አልጋ በአልጋ እንዳልነበረ የጠቀሰው ኢሰመጉ፣ በርካታ የአፈጻጸም እና የሎጂስቲክስ ችግሮችን በዝርዝር አስቀምጧል፦

በዘንድሮው ምርጫ የተጀመረው አዲሱ የዲጂታል የመራጮችና የእጩዎች ምዝገባ ሥልት በረጅም ጊዜ ሂደት የሚበረታታ ቴክኖሎጂ ቢሆንም፣ በዕለቱ ግን የአስፈጻሚዎች የሥልጠና ማነስ በግልጽ ታይቷል። ይህም የመራጮች መጨናነቅን የፈጠረ ሲሆን፣ ድምፅ የመስጫ ሰዓት እንዲራዘም ዋነኛ ምክንያት ሆኗል።

በበርካታ አካባቢዎች የትራንስፖርት አገልግሎት መቋረጡ መራጮችም ሆኑ የምርጫ ታዛቢዎች ወደ ጣቢያዎች በሰዓቱ እንዳይደርሱ እንቅፋት ፈጥሯል።

በብዙ ጣቢያዎች የመራጮችን ስም የሚያጣራው ባለሙያና መዝገብ “አንድ ብቻ” መሆኑ ታይቷል። ይህም ሰልፍ እንዲረዝምና ሂደቱ እጅግ አዝጋሚ እንዲሆን አድርጓል።

በተለይም በአንጻራዊ ሁኔታ ከፍተኛ ቁጥር ያለው መራጭ ባለባት አዲስ አበባና በአካባቢዋ ባሉ ጣቢያዎች በቂ የሰልፍ አስተባባሪዎች ባለመመደባቸው፣ መራጮች ለረዥም ሰዓታት ለእንግልትና ለድካም ተዳርገዋል።

ከቴክኒክ ክፍተቶች ባለፈ፣ በምርጫው ፍጹም ነፃነትና ሚስጥራዊነት ላይ ጥላ ያረገቱ የተወሰኑ ክስተቶች በተወሰኑ አካባቢዎች መስተዋላቸውን ኢሰመጉ ይፋ አድርጓል። በተለይም በሐዋሳና በአካባቢው በሚገኝ ውስን የምርጫ ጣቢያዎች የተመዘገቡት ክስተቶች አሳሳቢ ነበሩ::

አንዳንዶቹ የምርጫ አስፈጻሚዎች፣ መራጮች ሚስጥራዊ የድምፅ መስጫ ሳጥን (Voting Booth) ውስጥ እያሉ አብረው በመግባት የመምረጥ ነፃነታቸውን የሚጋፋ የስነ-ልቦና ጫና ሲያደርጉ ተስተውለዋል።

ያልተመረጡ (ባዶ) የድምፅ መስጫ ወረቀቶችን በቀጥታ ወደ ሳጥን ውስጥ የማስገባት ፍንጮች ታይተዋል።

ምንም ዓይነት ሕጋዊ ፈቃድና ባጅ የሌላቸው ግለሰቦች በጣቢያዎች ውስጥ ተገኝተው ሂደቱን ለማወክ ወይም ተጽዕኖ ለማሳደር ሲሞክሩ ታይተዋል።

በጣቢያዎች ውስጥ የምልክት ማድረጊያ ቦታዎች በጣም የተጣበቡ መሆን የመራጮችን ምስጢር የመጠበቅ መብት አደጋ ላይ ጥሎታል።

እነዚህ ክስተቶች ምንም እንኳን በቁጥር ውስን ጣቢያዎች ላይ የተከሰቱ ቢሆኑም፣ “ነፃ፣ ገለልተኛና ሚስጥራዊ” የምርጫ መርህን የሚጥሱ በመሆናቸው በቀጣይ ትኩረት ሊሰጣቸው እንደሚገባ ኢሰመጉ አሳስቧል።

ምንም እንኳን ከላይ የተጠቀሱት ከባድ ክፍተቶች ቢኖሩም፣ የ7ኛው ጠቅላላ ምርጫ ስኬታማ ጎኖችም ነበሩት። ኢሰመጉ የሚከተሉትን አዎንታዊ ነጥቦች በበጎ ጎን አንስቷል፦

የኢትዮጵያ ሕዝብ በርካታ ሰዓታትን በሰልፍ በማሳለፍ፣ ዲሞክራሲያዊ መብቱን ለመጠቀም ያሳየው ጽናትና ከፍተኛ ተነሳሽነት የሚደነቅ ነበር።

የምርጫ ዕቃዎች (የድምፅ መስጫ ወረቀቶች፣ ሳጥኖችና ቀለም) በአብዛኛው ጣቢያዎች በበቂ ሁኔታ መቅረባቸው ሂደቱን አሳልጦታል።

ከዚህ ቀደም ከነበሩት የምርጫ ስጋቶች አንጻር፣ በአብዛኛው የሀገሪቱ ክፍሎች ምንም ዓይነት የጎላና ሂደቱን የሚያስተጓጉል የጸጥታ መደፍረስ ሳይጋጠም ምርጫው በሰላም መጠናቀቁ ትልቅ እፎይታን የሰጠ ክስተት ነው።

ኢሰመጉ መግለጫውን ሲያጠናቅቅ፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ምርጫ ቦርድ አጠቃላይ አመራርና ሠራተኞች ይህንን ግዙፍ አገራዊ ሒደት በአንጻራዊ ሁኔታ ስኬታማና ሰላማዊ በሆነ መንገድ ማከናወን መቻላቸውን በመግለጽ ዕውቅናና ምስጋና ሰጥቷል።

ሆኖም ግን፣ የወደፊቱ የኢትዮጵያ ዲሞክራሲያዊ ጉዞ ስር እንዲሰድ ከተፈለገ፣ በዘንድሮው ሂደት የተስተዋሉ የቴክኒክ፣ የሎጂስቲክስና የአፈጻጸም ችግሮች በዝርዝር ተለይተው፣ ቦርዱ ለወደፊት ምርጫዎች ከአሁኑ ማስተካከያ እንዲያደርግበት ጥሪውን አስተላልፏል። በአሁኑ ሰዓት ግን የሀገሪቱ ሰላም የሚወሰነው ሁሉም አካላት የቦርዱን ይፋዊ ውጤት በትዕግሥትና በሰላማዊ መንገድ ሲጠባበቁ ብቻ መሆኑን የኢሰመጉ መግለጫ በምላጭ ላይ ያስቀመጠው እውነት ነው።

ተጨማሪ ዜናዎችን፣ ጥልቅ ትንታኔዎችንና አዳዲስ መረጃዎችን በየደቂቃው ለማግኘት የማሕበራዊ ሚዲያ ገጾቻችንን (ከይር ታይምስ) ይጎብኙ።